Vijf vragen aan


...Alexander Toradze

U speelt aanstaande zaterdagmiddag het Tweede pianoconcert van Prokofjev. Waarom is dit zo’n berucht stuk onder pianisten?
De Georgische Toradze pakt zijn verfomfaaide bladmuziek erbij. “Ik speel al sinds 1983 uit deze partij, het jaar waarin ik vertrok uit Sovjet-Unie en mijn Amerikaanse leven begon. Het concert begint rustig, als een hartenklop. Maar dan, kijk hier: halverwege het eerste deel, de enorme solocadens. Technisch is dat dus een heel lastig stel noten. Ik vermoed dat Prokofjev heel goed heeft geluisterd naar de beroemde grote solocadens uit Rachmaninovs Derde pianoconcert. Het aantal keer dat ik dit stuk speelde kent drie of vier cijfers, maar ik moet elke keer weer hard studeren.
“Maar méér nog dan technisch uitdagend is het concert, zeer emotioneel. Lees de aanwijzingen die Prokofjev alleen al noteerde bij de solocadens: ‘con tutta forza’, ‘tumultuoso’, en zelfs ‘colossade’. Hier wordt een kolossaal verdriet uitgedrukt. Op het hoogtepunt zet het orkest weer in, een huiveringwekkend moment.”

Waar komt dat verdriet van dit Tweede Pianoconcert vandaan?

“Prokofjev droeg het concert op als in memoriam aan zijn vriend Maximilan Schmidhof, die vijf jaar ouder was. In april 1913 pleegde hij zelfmoord, in augustus voltooide Prokofjev zijn Tweede pianoconcert. Prokofjev bekende later dat de dood van Schmidhof hem meer aangreep dan het overlijden van zijn vader.
“In 1992 speelde ik in de Doelen dit concert met het Rotterdams Philharmonisch. Dirigent was de legendarische Mstislav Rostropovich. Hij heeft uiteraard veel met Prokofjev zelf gewerkt. Prokofjev had aan hem toevertrouwd: ‘Van mijn Tweede pianoconcert houd ik het meest.’ Het autobiografische element is van groot belang. ‘Andantino’ is de tempoaanwijzing van het eerste deel. Sorry Prokofjev, maar ik moet het echt langzamer spelen om recht te doen aan de pijn die wordt uitgedrukt. Het eerste deel speel ik in aangepaste vorm ook solo tijdens mijn recital.”

Hoe is de samenstelling van dat recital aanstaande vrijdagmiddag verder tot stand gekomen?
“De Zevende sonate van Prokofjev staat op het programma, één van zijn zogeheten ‘oorlogssonates’. Het wilde laatste deel, ‘precipitato’, heeft een swingende zeven-achtste maat. Die maatsoort doet mij denken aan de Georgische ‘Khorumi’. Wist je dat Prokofjev in de Kaukasus heeft doorgebracht? Wellicht heeft hij daar iets van de volksmuziek meegepikt. Verder koos ik een Haydnsonate voor de nodige contrasterende luchtigheid.”

U had ooit les van Yakov Zak, die Prokofjev gekend heeft.
“Zak was vooral beroemd om zijn Chopinspel. Maar hij speelde als eerste pianist Prokofjevs Eerste, Tweede en Derde pianoconcert op één avond, met de componist aanwezig in de zaal. Of ik daarmee één stap van Prokofjev vandaan ben, is niet aan mij om te beoordelen.”

Klopt het dat u ook van voetbal houdt?
“Jazeker! Dat heb ik met Valery gemeen. Ken je de term ‘Ginga’? Zo werd vroeger het legendarische Braziliaanse voetbal omschreven: een creatieve en heel vrije vorm van voetballen. Tegenwoordig heeft alleen Neymar die stijl nog. Maar voor pianisten die Prokofjev spelen kan ‘Ginga’ ook heel handig zijn."

>> Alexander Toradze speelt op vrijdag 9 september tijdens Oorlogssonate I, 16.00 uur en zaterdag 10 september tijdens De Pianoconcerten I, 16.00 uur 


....Maria Milstein

Heb je een hechte band met Sergei Prokofjev, waarvan je de Eerste Vioolsonate in het Gergiev Festival gaat uitvoeren?
Absoluut: ik kom uit een muzikale Russische familie, mijn vader is pianist, diens vader was ook pianist en befaamd docent aan het Tsjaikovski Conservatorium in Moskou. Daar liep ook Sergei Prokofjev rond. Mijn opa heeft hem persoonlijk gekend, al weet ik niet of de band hecht was. Feit is wel dat de datsja van Prokofjev vlakbij het zomerhuisje van mijn opa lag. In onze familie is Prokofjevs muziek dus heel belangrijk en vertrouwd, ik ben er mee opgegroeid.

De muzikale band tussen jou en je vaste pianist Hanna Shybayeva is groot, getuige de vele juichrecensies en de Edison-prijs. Is deze klik in woorden uit te leggen?
Dat is natuurlijk moeilijk te verklaren. Vier jaar geleden speelden we voor het eerst samen, en herkenden we onmiddellijk elkaars muzikale waarden. Zoals elke goede musicus gaat Hanna puur voor de inhoud van het stuk. Het kan wellicht ook helpen dat we in een vergelijkbare cultuur zijn opgegroeid: ik had les van Ilya Grubert, Hanna was de leerling van diens broer Naum Grubert.

Wat kun je vertellen over de Eerste Vioolsonate van Prokofjev?
Het is een duister stuk. Prokofjev heeft lang gedaan over het componeren, hij begon al vóór de Tweede Wereldoorlog en voltooide het werk – onder druk van violist David Oistrach – in 1946. Het begint met donker klokgelui in de bas van de piano, en je hoort de wind waaien in de viool. Het doet mij denken aan Chopins Tweede Pianosonate, waarin de beroemde dodenmars klinkt en meteen daarna de gure wind opsteekt. Na vier delen komt het klokgelui van het eerste deel weer terug aan het slot van de Vioolsonate: de cirkel is rond, je hebt ondertussen een compleet leven doorgemaakt.

Heb je plannen voor de toekomst?
Ik praat niet graag over strategieën, ik wil graag zo goed mogelijk spelen en dan zien wat er gebeurt. Sinds twee jaar doceer ik aan het Conservatorium van Amsterdam, dat is heel leerzaam.

Naar welk concert kijk je verder uit?
Een belangrijk debuut in het voorjaar van 2017 is het Vioolconcert van Glazunov met het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Vasily Petrenko. Dat wordt heel spannend.

>> Maria Milstein speelt op zaterdag 10 september tijdens Oorlogssonate II, 14.00 uur 

 

....George Li

In de zomer van 2015 deed je mee aan het befaamde Tsjaikovski Concours in Moskou. Hoe heb je dit ervaren?
De competitie was een life-changing experience. Ik ben verder gepusht dan ik ooit voor mogelijk hield, het was een ware marathon! Ik nam een heel jaar vrij van school om me voor zowel het Tsjaikovski Concours als het Chopin Concours voor te bereiden. De maand in Moskou was een opwindende en onvergetelijke ervaring. De sfeer was voor mij ongekend, het publiek toonde een enorme liefde voor muziek. Dat publiek maakte het voor mij mogelijk om elke ronde weer door te gaan; tijdens het spelen voelde ik een sterk elektrificerende band met de luisteraars. Dat hielp me om de druk van de wedstrijd te vergeten en compleet te focussen op de muziek. Na de competitie is mijn schema radicaal veranderd, ik heb nu over de hele wereld gespeeld, en krijg ook te gekke kansen zoals het Eerste pianoconcert van Prokofjev met Maestro Gergiev!

Hoe is het om met Valery Gergiev samen te werken?
Een groot voorrecht en een groot plezier. Hij is een unieke en zeer spontane musicus. Elke keer als ik met hem samenwerk, is de inspiratie en de energie voelbaar, en het orkest wordt daar ook door opgetild. Ik laaf me aan zijn energie en wat dan ontstaat is een hypersensitieve wederzijdse luisterervaring. Zeer bevredigend.   

Wat kunnen we van Prokofjevs Eerste pianoconcert verwachten?

Het is een zeer jeugdig, charmant en opstandig stuk met heel veel vuur. In korte tijd, zo’n kwartier, beleef je een hoop lol. Prokofjev neemt de luisteraar mee op een reis die eindigt waar het ook begint: als de beginmaten aan het slot terugkeren heeft dat een zeer bevredigend effect. Elk deel vloeit zonder pauze over in het volgende, waarmee het doet denken aan het Eerste pianoconcert van Liszt. Het middendeel is het enige echt lyrische onderdeel van het concert, en heeft een onwaarschijnlijke schoonheid, alsof je je in een kleurrijke, betoverende droom bevindt. 

 

Is de muziek van Prokofjev – zelf een meesterpianist – dankbaar om als pianist uit te voeren?

Naar mijn mening wel! Het is zeer belonende muziek, omdat veel van zijn composities heel pianistisch geschreven zijn. De ritmes zijn ook heel verslavend. De kers op de taart is voor mij de combinatie met orkest: daar komt het ware spectrum van kleur, dynamiek en textuur tot leven. Een enorm groot plezier om te spelen. 

Wat zijn je plannen voor de nabije toekomst?

Heel graag wil ik het momentum van mijn carrière, ontstaan dankzij de competitie, voortzetten. Ik wil mijn muziek delen met zoveel mogelijk mensen over de hele wereld, hopelijk met de beste orkesten en in de mooiste concertzalen! Er zijn zoveel ongelooflijke orkesten en dirigenten waar ik vroeger als kind van droomde. Een deel van die droom is nu werkelijkheid geworden, waarvoor ik dankbaar ben. Ik sta te popelen van opwinding om straks ook in Rotterdam te mogen spelen!

>> George Li speelt zaterdag 10 september het Eerste pianoconcert tijdens de Pianoconcerten I, 16.00 uur

 

 

 


....Valery Gergiev


Maestro, komend festival staat in het teken van de 125e verjaardag van Prokofjev. Wat maakt zijn muziek zo goed?
‘Prokofjevs muziek is theatraal en meeslepend, met veel ritmische urgentie, en duurt nooit te lang. Ik heb alle symfonieën regelmatig uitgevoerd, alle pianoconcerten vaak op één avond, en ook op één na al zijn opera’s gedirigeerd.’

Is Prokofjev minder populair dan zijn collega Sjostakovitsj?
‘Nee natuurlijk niet, dat kun je zo echt niet stellen. Romeo & Julia en Peter & de Wolf behoren tot de populairste werken allertijden. En wie het minder bekende werk hoort, wil dit meteen nóg een keer horen.’

Wat kunnen we verwachten op het festival?
‘De openingsavond heeft fantastische filmmuziek, van Ivan de Verschrikkelijke en Alexander Nevsky. Die films maakte Prokofjev in nauwe samenwerking met Eisenstein. Ik raad iedereen aan om die films van te voren al te bekijken, het is geweldig Russisch cultureel erfgoed. Met een orkest van conservatoria-studenten speel ik fragmenten uit Romeo en Julia. Op de vrijdag gaat violist Daniel Lozakovitj soleren. Geloof me, deze violist is zeer begaafd, en pas vijftien jaar oud!’

Een pianoconcertenmarathon staat voor zaterdag op de rol. Zwaar?
‘Nee. Vorig jaar programmeerden we alle vier pianoconcerten van Rachmaninov op één dag, dat werd een groot succes. Een Rachmaninovcyclus had ik nooit eerder gedaan, een Prokofjevcyclus met alle vijf pianoconcerten wel. Meestal doe ik ze in chronologische volgorde in één avond. Nu is de indeling iets anders, met het geweldige Tweede pianoconcert in de middag en het spectaculaire Derde als afsluiter in de avond. De vier solisten zijn absoluut bijzonder, van de jonge Tsjaikovski-finalist George Li tot de zeer ervaren Alexander Toradze.’

Zondag klinkt tot slot Peter & de Wolf. Leuk voor de kinderen?
‘In mijn Mariinsky Theater in Sint Petersburg hebben kindervoorstellingen altijd een zeer hoge prioriteit, het gaat immers om het publiek van de nabije toekomst. En voor Peter en de Wolf ben je nooit te oud.’